ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran ile anlaşmaya varılmasının yakın olduğuna yönelik ardı ardına yaptığı açıklamalar, petrol piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. Diplomatik süreçten somut bir sonuç çıkmaması belirsizliği korurken, bu süreçten en kazançlı çıkan taraf ABD’li enerji şirketleri oldu.
ABD ile İsrail’in İran’a yönelik ortak operasyonlarıyla tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı’ndaki arz endişeleri, petrol fiyatlarını son yılların en yüksek seviyelerine taşıdı. 28 Şubat’ta başlayan çatışma sürecinden bu yana Brent petrolün varil fiyatı 100 dolar sınırında dengelendi. Bu süreçte Trump’ın sık sık dile getirdiği “anlaşma” ve “ateşkes” mesajları, piyasa beklentilerini doğrudan şekillendirdi.
Küresel Petrol İhracatında ABD Liderliği
Gemi takip kuruluşu Vortexa’nın verilerine göre, ABD’nin ham petrol ve ürün ihracatı mayıs ayında günlük yaklaşık 10,5 milyon varile ulaşarak üst üste üçüncü ayda da dünya liderliğini korudu. Aynı dönemde Rusya günlük yaklaşık 7 milyon varil, Suudi Arabistan ise 5,9 milyon varil ihracat gerçekleştirdi. Geçtiğimiz yıl ise Suudi Arabistan günlük 8,1 milyon varille lider konumdayken, ABD 6,6 milyon varil, Rusya ise 5,8 milyon varil ihracat yapıyordu.
Yüksek fiyatlar, ABD’deki kaya petrolü üreticilerini de harekete geçirdi. Enerji araştırma şirketi Primary Vision verilerine göre, petrol sahalarındaki operasyonlar hız kazanırken kapasite kullanım oranları 2022’den bu yana en yüksek seviyelere ulaştı. Rusya’nın en büyük petrol üreticisi Rosneft’in Üst Yöneticisi İgor Seçin, Orta Doğu’daki gerilimin ve yüksek fiyatların en büyük kazananının ABD enerji sektörü olduğunu belirterek, mevcut durumun ABD’li şirketlere milyarlarca dolarlık ek gelir sağladığını vurguladı.
Trump’ın Açıklamaları Piyasayı Nasıl Etkiledi?
Uluslararası kaynaklardan derlenen bilgilere göre, Trump mart ayından bu yana en az 30 kez İran ile anlaşma, ateşkes veya diplomatik çözümün yakın olduğuna dair beyanlarda bulundu. Bu açıklamalar fiyatlar üzerinde geçici düşüşler yaratsa da kalıcı bir uzlaşının sağlanamaması oynaklığı yüksek tuttu.
- 10 Mart Trump’ın diplomatik çözüm mesajlarıyla Brent petrol yüzde 11,3 düşerek 87,80 dolara geriledi.
- 16 Mart Hürmüz Boğazı’ndan tanker geçişlerinin başladığı haberleriyle yüzde 6,9 değer kaybederek 96,04 dolara indi.
- 23 Mart Trump’ın “neredeyse tüm konularda uzlaştık” açıklamasıyla fiyatlar yüzde 9,8 düşüşle 95,92 dolardan kapandı.
- Mart Sonu Anlaşmanın somutlaşmaması üzerine Brent petrol mart ayını 118,35 dolardan tamamladı.
- Nisan Benzer dalgalanmalar sürdü. 17 Nisan’da Trump’ın “anlaşma çok yakın” açıklamasıyla fiyatlar yüzde 9,1 düşerek 90,38 dolara kadar geriledi ancak nisan sonunda 126 dolar seviyeleri test edilerek ay 114,01 dolardan kapatıldı.
- Mayıs İyimser açıklamalarla fiyatlar kademeli olarak 108 dolardan 92 dolar bandına çekildi.
Haziran Ayında Kritik Gelişmeler
Haziran ayına yükselişle başlayan Brent petrol, 1 Haziran’da yüzde 3,2 artışla 94,98 dolara, 3 Haziran’da ise 97,81 dolara kadar çıktı. Ancak Trump’ın 7-9 Haziran tarihlerindeki “anlaşmaya çok yakınız” açıklamalarıyla 9 Haziran’da yüzde 3 kayıpla 91,45 dolara geriledi.
Trump’ın 11 Haziran’da anlaşmanın “onaylanma” aşamasına geldiğini duyurmasıyla düşüş hızlandı ve Brent petrol günü yüzde 2,9 kayıpla 90,38 dolardan kapattı. Son olarak 12 Haziran’da açıklama yapan Donald Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmama konusunda mutabık kaldığını belirterek, “Bugün İran’la savaşı bitirdik” ifadesini kullandı.
