Türkmenköy Tarımsal Araştırma Enstitüsü Türkmenköy İstasyonu nda, 21 çeşit zeytinle kurulan adaptasyon parselinde öne çıkan çeşitlerin tanıtımı yapıldı. Türkmenköy de TAE İstasyonunda 2014 te kurulan parselde, erkenciliği, yağ verimi, sofralık kalitesi ve genel verimi ile öne çıkan çeşitler hakkında bilgi verildi.
TAE Müdürü Cem Karaca katılımcılara yaptığı konuşmada, adaptasyon çalışmalarının uzun soluklu olduğunu, 2010 da başlayan çalışmaların sonuçlarını şimdi almaya başladıklarını kaydetti. Karaca, Ada ya getirilen yeni zeytin çeşitlerinin adaptasyon çalışmalarının devlet tarafından üstlenilmesinin çok önemli olduğunu, çünkü üreticilerin TAE nin yaptığı denemelerden elde ettiği sonuçlar üzerine parsellerini oluşturduğunu kaydetti.
TAE Ziraat Yüksek Mühendisi Hüseyin Karanfil ise, zeytin alanında 2010 da yerli zeytinin genotipinin belirlenmesi için çalışma başlattıklarını, Ada da yaygın olarak yetiştirilen yerel tipini 2024 te Ada Yerlisi olarak tescil ettirdiklerini belirtti. Karanfil, “Bu bizim için en değerli sonuçtu” dedi.
Deneme parselini Türkiye de seçtikleri zeytin çeşitleriyle 2014 te kurduklarını anlatan Karanfil, zeytincilikte yıllarca emek verilmesi ardından verim alınmaya başlandığını, yanlış çeşit seçiminin üretici için ağır kayıplara yol açabileceğini, TAE nin kuruluş amaçlarının bir tanesinin bu mağduriyetleri önlemek olduğunu ifade etti. İncelemelerinde geç verime yatan çeşitlerin verimi düşük olduğu yöndeki algının da yanlış olduğunu gördüklerini belirten Karanfil, Ada Yerlisi nin ilk yıllarda geriden geldiğini, bunun gençlik kısırlığının yüksek olduğunu gösterdiğini, ancak son yılda diğer çeşitlere göre iyi gelişim gösterdiğini kaydetti.
Ülke iklimini yansıtmak düşüncesiyle ağaçlara sulamanın kısıtlı yapıldığını da aktaran Karanfil, bir parsele haftada bir su verilirken, başka bir parsele ise 3 haftada 1 su verildiğini söyledi. Deneme parselinde mukayese amaçlı ektikleri Ada Yerlisi nin dışında 20 çeşit bulunduğunu kaydeden Karanfil, 2026 da parseldeki ağaçlardan yüzde 90-95 inden verim almaları nedeniyle deneme parselini halkın ziyaretine açma kararı aldıklarını ifade etti.
Zeytincilik alanında yapılan denemelerin yanında zeytinle ilgili yasa düzenlemeleri hayata geçirdiklerini, tağşiş veya yağ asidinin ölçülebildiği laboratuvar kurduklarını kaydeden Karanfil, ancak zeytin yağı kalitesinin göstergelerinden biri olan polifenol (güçlü antioksidanlar) değerini ölçme imkanlarının henüz bulunmadığını kaydetti. Kıbrıs ın kurak iklime sahip olması nedeniyle zeytin ağacının da kurak iklimde strese girdiğini, bunun neticesinde de meyvesinin polifenol oranının arttığını anlatan Karanfil, bu nedenle ülkenin zeytin yağı açısından çok özellikli olduğunu kaydetti. TAE zeytin çalışmalarını Türkiye Kalkınma Ekonomik İş Birliği Ofisi nin desteği ile yürütüyor.
Hüseyin Karanfil, kaliteli zeytin yağı elde etmek için hasadın meyve yeşilken yapılması, sıkımın ise doğru sıcaklıkta ve doğru süre bekletilerek yapılması gerektiğini, ancak ülkede genellikle sıkımın yanlış yapıldığını, bekletme süresi kısaltılarak sıcaklığın arttırıldığını belirtti. Ülkede genellikle ezilen zeytinin 25-30 dakika bekletildiğini ifade eden Karanfil, Yunanistan da ziyaret ettiği bir değirmende, siyah zeytinin sıkıma kabul edilmediği, ezilen zeytinlerin de 1 saat 45 dakika bekletilerek 22 derecede sıkıldığını söyledi. Karanfil, yeşil zeytinden yağın az çıktığını ancak polifenol değerinin yüksek olduğunu, bunun en kıymetli zeytin yağı olduğunu; siyah benek görülen zeytinlerden çıkan yağın yağ miktarı ve polifenol oranının yüksek olduğunu; içi siyahlanan zeytinlerden elde edilen yağın ise polifenol oranı ve genel olarak kalitesinin düşük olduğunu ifade etti.
Karanfil, zeytinde hasadın en geç siyah ben görüldüğünde yapılması gerektiğini vurguladı. Çalışmanın henüz tamamlanmadığını, bilimsel rapor hazırlanacağını kaydeden Karanfil, gelinen aşamada öne çıkan çeşitlerin fidanlarının ithalatına izin verilmesi için taleplerini ilgili Bakanlığa ilettiklerini kaydetti.
Özellikleri öne çıkan çeşitler şöyle sıralandıEşek Zeytini , Sarı Ulak (hem sofra hem yağlık), Gemlik, Butko (verime erken yatar, sofra ve yağlık ancak gövde ağaç sarı kurduna hassas), Sinop 4-14 , Domat , Girit (yağlık, geçci, kuraklığa dayanıklı), Uslu (verim yüksek, her yıl verim), Çilli (yağ ve sofralık, yüksek verim ve her yıl verim), Memecik (yerli zeytin özellikleri, verim yılında yüksek verim), Eğri Burun (yüksek verim, yağlık).
