Norveç’e bağlı Svalbard takımadalarında yer alan Longyearbyen kasabasında, içme suyunda tespit edilen yüksek düzeydeki ağır metal kirliliği nedeniyle halka musluk suyu tüketmeme çağrısı yapıldı.
Dünyanın en hızlı ısınan yerleşim yerlerinden biri olan kasabada artan sıcaklıklar, uzun yıllardır donmuş durumda bulunan permafrost tabakasının çözülmesine yol açıyor. Bu çözülme neticesinde serbest kalan kayaçlardan sızan zararlı metaller, bölgenin temel içme suyu rezervi olan Isdammen Gölü’ne karışıyor.
Kuzey Kutbu’nun coğrafi merkezine yaklaşık 1.287 kilometre mesafede bulunan Longyearbyen, küresel ortalamaya kıyasla 5 ila 7 kat daha hızlı ısınıyor. Bölgedeki sonbahar sıcaklık artışının her on yılda 4 santigrat dereceye kadar ulaştığı kaydediliyor.
Kirliliğin NedeniDonmuş Toprağın Erimesi ve Maden Yapısı
Bilim insanları, yaşanan su kirliliğinin temelinde iki ana unsurun yer aldığını belirtiyorSürekli donmuş kalan permafrost tabakasının erimesi ve bölgenin eski bir maden sahası olmasından kaynaklanan jeolojik yapısı.
Svalbard Üniversite Merkezi bünyesinde görev yapan Arktik jeolojisi uzmanı Marjolaine Verret, toprağın erimesiyle birlikte halk arasında “aptal altını” olarak anılan pirit minerali içeren kayaçların suyla temas ettiğini aktardı. Verret, piritin su ve oksijenle temas ettiğinde asit oluşturduğunu, bu asidin de kayaçlardaki ağır metalleri çözerek su kaynaklarına taşıdığını ifade etti.
Kasabada özellikle manganez kirliliği dikkat çekiyor. Yapılan incelemelerde, Eylül 2025’te su kaynaklarındaki manganez oranının Norveç Halk Sağlığı Enstitüsü tarafından belirlenen litre başına 50 mikrogramlık sınırın 25 katına ulaştığı saptandı.
2 Bin 600 Kişiye Temiz Su Dağıtılıyor
Yüksek oranda manganeze uzun süre maruz kalınması, özellikle bebek ve çocuklarda nörolojik rahatsızlıklara neden olabiliyor. Kirliliğin tespit edilmesinin ardından yerel yönetim, yaklaşık 2 bin 600 kişinin yaşadığı kasabada acil tedbirler uygulamaya koydu. Yerel bir tesiste arıtılan temiz su, bir süpermarkete kurulan merkezi tank vasıtasıyla halka ücretsiz sağlanıyor.
Zamanla manganez oranlarında düşüş gözlense de yılın ilk aylarında yapılan ölçümlerde sülfat ve nikel seviyelerinin de içme suyu kriterlerinin üzerinde çıkması sebebiyle musluk suyu yasağı sürdürülüyor.
Longyearbyen Belediye Başkanı Terje Aunevik, mevcut manganez seviyelerinin kritik bir tehlike arz etmediğini savunsa da sağlık yönergelerine titizlikle uyulması gerektiğini vurguladı. Aunevik, sorunun kalıcı çözümü için tamamen yeni bir su altyapı şebekesinin kurulmasının gerekebileceğini ifade etti. Bölgede dondurucu soğukların etkili olması ise altyapı çalışmalarını oldukça güçleştiriyor.
Kuzey Kanada ve Alaska da Tehdit Altında
Jeolog Marjolaine Verret, permafrost ve ağır metal içerikli kayaçların sadece Svalbard ile sınırlı olmadığını, benzer bir jeolojik yapıya sahip Kuzey Kanada ve Alaska’nın da yakın gelecekte aynı risklerle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
