Dünya genelinde her yıl daha uygun beslenme ve yaşam koşullarına ulaşmak için göç eden milyonlarca kuş, yolculukları sırasında insan kaynaklı çeşitli tehlikelerle karşı karşıya kalıyor. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği verilerine göre, 43 göçmen kuş türünün nesli kritik tehlike altında bulunurken habitat kaybı, iklim değişikliği, aşırı avlanma ve elektrik hatlarına çarpma gibi etkenler popülasyonları ciddi şekilde tehdit ediyor.
Her İki Göçmen Kuş Türünden Birinin Popülasyonu Azalıyor
Dünya üzerindeki yaklaşık 11 bin kuş türünün yüzde 20’sini oluşturan 1800 tür düzenli olarak göç ediyor. Ekosistemlerin işleyişinde hayati bir rol üstlenen göçmen kuş türlerinin yüzde 51’inin küresel ölçekte popülasyon kaybı yaşadığı tahmin ediliyor. 1500’lü yıllardan bu yana nesli tükenen veya doğal ortamında yok olan en az 189 kuş türünün yüzde 4 ila 8’lik kısmını göçmen kuşlar oluşturuyor.
IUCN verilerine göre, kritik tehlike altındaki türlerde habitat kaybı ve bozulması yüzde 65 ile en büyük tehdit olarak öne çıkıyor. Bu faktörü aşırı avlanma, istilacı memeliler, endüstriyel balıkçılığa bağlı tesadüfi yakalanmalar ve zehirlenmeler takip ediyor.
Farklı Göç Rotalarında Farklı Tehditler
Kuş ölümlerine yol açan tehditler bölgelere göre de farklılık gösteriyor
- ABD ve Kanada Kedilerin kuşları avlaması ve binalarla çarpışmalar, her biri yılda 1 milyardan fazla kuşun yaşamını yitirmesine neden oluyor.
- Doğu Asya ve Avustralya Karasal kuş türlerinin yüzde 47’si tuzakla yakalamadan olumsuz etkileniyor. Sarı göğüslü kirazkuşu (Emberiza aureola) ve kaşık gagalı kumkuşu (Calidris pygmaea) bu nedenle kritik tehlike kategorisine girdi.
- Güneydoğu Asya, Avrupa ve Orta Doğu Her yıl yüzlerce türe mensup milyonlarca kuş yasa dışı avlanma ve yakalama nedeniyle hayatını kaybediyor.
Türkiye Önemli Göç Güzergahlarının Merkezinde
Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarının kesişim noktasında bulunan Türkiye, ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde milyonlarca göçmen kuşa ev sahipliği yapıyor. Ancak güzergâh üzerindeki altyapı tesisleri göçmen kuşlar için zaman zaman risk oluşturuyor.
Son dönemde İstanbul Küçükçekmece Gölü-Tahtakale mevkisinde çok sayıda leyleğin demir yolu elektrifikasyon tesisleriyle temas ederek hayatını kaybetmesi üzerine Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü bilimsel çalışma başlatıldığını açıklamıştı. Yeşilırmak Elektrik Dağıtım AŞ ise Samsun, Sinop ve Çorum’daki göç rotalarında bulunan hatlarda son iki yılda 23 bin metrelik izolasyon kaplaması gerçekleştirdiğini duyurdu.
“Hızlı Tren Elektrik Hatlarında Mutlaka İzolasyon Yapılmalı”
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Ormancılık Bölümü Avcılık ve Yaban Hayatı Programı Başkanı Dr. Ergün Bacak, leyleklerin habitat kaybı nedeniyle güvenli alan bulamadıklarında zorunlu olarak elektrik hatlarına tünediklerini ifade etti.
Yırtıcı hayvanlardan korunmak isteyen kuşların yüksek yerleri seçtiğini belirten Dr. Bacak, şu değerlendirmede bulundu
“Eğer leylekler yere konarsa, çakal ve sokak köpeği gibi türlere yem olabilir. O yüzden yüksek bir yere tüneyerek geceyi geçirmeyi tercih ediyorlar. Elektrik direklerine tünemeleri sırasında, geniş ve uzun kanatlara sahip bu kuşlar iki farklı elektrik teline temas ederek, elektrik çarpması neticesinde hayatlarını kaybediyorlar.”
Türkiye genelinde göç rotalarının yoğunlaştığı dar boğazlara işaret eden Bacak, sözlerini şöyle sürdürdü
“Bazı lokasyonlar daha riskli. Mesela İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı, Hatay Belen Geçidi, Artvin Çoruh Vadisi. Buralar süzülerek göç eden kuşların yoğun şekilde göç ettiği dar boğazlar. Buralarda yapılacak inşaat çalışmaları, rüzgar türbinleri, elektrik hatları kuşları daha fazla riske sokuyor. Küçükçekmece’den başlayarak Edirne’ye kadar devam eden hızlı tren hattı boyunca leylekler göç ediyor. Hızlı tren elektrik hatlarında mutlaka izolasyon yapılması gerekiyor. Trakya’da elektrik hatları ve rüzgar türbinleri kurulurken öncesinde daha fazla ornitolojik izleme çalışması yapılmalı ve risk oluşturan alanlarda gerekli tedbirler alınmalı. Trakya’dan sonra en çok elektrik hatlarının ve direklerinin kuşları öldürdüğü vakaların olduğu yerler genelde Mersin, Hatay, Adana gibi iller.”
Avcılık Baskısı ve İstanbul’daki Yoğun Göç Dalgası
Göçmen kuşların karşılaştığı diğer önemli sorunun avcılık olduğunu dile getiren Dr. Bacak, Orta Doğu bölgesinde (Lübnan, Suriye, Irak, Mısır ve Türkiye’nin güneyi) her yıl milyonlarca kuşun yasal ya da yasa dışı avcılık nedeniyle öldüğünü vurguladı.
Göçmen kuşların küresel bir değer olduğunu belirten Dr. Ergün Bacak, leyleklerin göç hareketinin eylül ayı ortasına kadar süreceğini, bu dönemde 1 milyona yakın leyleğin İstanbul semalarından geçeceğini ve bazı günlerde bu sayının 70-80 bini aşacağını kaydetti.
