Lefkoşa’nın her iki yakasındaki modern mimarlık mirasına dikkat çekmeyi ve bu konuda farkındalık yaratmayı hedefleyen “Modern Nicosia” sergisi, yarın İplik Pazarı’nda izleyiciyle buluşuyor.
Kültürel mirasın korunması amacıyla faaliyet gösteren uluslararası sivil toplum kuruluşu Europa Nostra tarafından Lefkoşa’da düzenlenen 2026 Avrupa Kültürel Miras Zirvesi kapsamında, mayıs ayı sonunda güney Lefkoşa’da açılan sergi, iki haftalık sürenin ardından bu hafta sonu kentin kuzeyine taşınıyor.
Lefkoşa’nın Ortak Mirası 40 Bina Mercek Altında
Sergi, Lefkoşa’nın her iki tarafından seçilen, 20’si sur içi ve 20’si sur dışında yer alan toplam 40 binayı odağına alıyor. Modern mimarlığın farklı dönemlerinin kentin kentsel peyzajını ve kimliğini nasıl şekillendirdiğini gözler önüne seren etkinlik; fotoğraflar, çizimler ve bilgi notlarıyla bu yapıların hikayelerini anlatıyor.
Proje, Europa Nostra himayesindeki Lefkoşa Miras Merkezi (Europa Nostra Nicosia Hub) ile merkezin bileşenleri arasında yer alan Lefkoşa Türk Belediyesi ve Kıbrıs Türk Mimarlar Odası tarafından destekleniyor. Sıklıkla göz ardı edilen modern mimari unsurlara yönelik farkındalığı artırmayı amaçlayan sergi, bu yapıların ihmal edilmesinin önüne geçmeyi ve korunmalarını sağlayacak politikalara ilham vermeyi hedefliyor. Sergi, 30 Haziran tarihine kadar ziyaret edilebilecek.
Özlem Ünsal“Amaç Modern Mimarlık Mirasına Dair Farkındalık Yaratmak”
Kent Araştırmacısı ve Europa Nostra Lefkoşa Miras Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Özlem Ünsal, sergi hakkında önemli açıklamalarda bulundu. Kıbrıslı Rum Mimar Natalie Neophytou ile birlikte projenin koordinatörlüğünü yürüten Ünsal, Lefkoşa’nın modern mimarisine dair ciddi bir arşiv eksikliği olduğunu ve bu yapıların yasal koruma altında bulunmadığını vurguladı.
Ünsal, tehlikeye dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı
“Bugün harekete geçip, sözlü tarih ve arşiv taraması yoluyla şehrin bu modern yapıları hakkında bilgi edinmezsek, bu binalar çok hızlı bir şekilde ortadan kalkabilir. Bu düşünceyle yola çıkarak projeyi geliştirdik.”
Altı aylık disiplinler arası bir çalışmanın ürünü olan serginin, kentin her iki yakasındaki modern mimarlık mirasını ortak bir kültürel bileşen olarak sunduğunu belirten Ünsal, bu yapıların bölünmüşlüğü aşan bir niteliğe sahip olduğunu ifade etti
“Lefkoşa’nın modern mimarlık mirası aslında bölünmemiş bir şehri anlatıyor, çünkü kentin kuzeyi ve güneyindeki modern mimari yapılar oldukça benzer. Şehir genelinde Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rum mimarların elinden çıkan modern yapıların kurduğu bir tür süreklilik var.”
Osmanlı ve sömürge dönemi mimarisinin aksine, bu yapıların doğrudan yerel Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rum mimarların eseri olduğunu belirten Ünsal, bu yönüyle de çalışmanın büyük önem taşıdığını kaydetti.
“Modern Yapılar Koruma Altında Değil, Yok Olma Riski Taşıyor”
Bu yapıların en büyük ortak sorunlarından birinin hukuki koruma altında olmamaları olduğunu dile getiren Özlem Ünsal, her iki tarafta da binaların keyfi kararlarla ya da kentsel gelişim baskısıyla yıkılabildiğini söyledi. Ünsal, “Yerel modern mimarların yapıtlarını korumazsak, 20 yıl sonra ‘Burası bir Abdullah Onar, Ahmet Vural Behaeddin veya Tuna Veysi yapısıydı’ diyebilecek miyiz?” diyerek endişesini paylaştı.
Sergide, mimar Osman Saner tarafından tasarlanan Bel-Kola fabrikası ve Burhan Atun imzalı Sabri Orient Otel gibi kentin hafızasında yer edinmiş yapılar da bulunuyor. Ünsal, çocukluğunda Girne’den Lefkoşa’ya dönerken Bel-Kola fabrikasının cam cephesinden içerideki üretimi izlediğini ve bunun kendisinde bir onur duygusu yarattığını belirterek, bu yapıların yıllardır kapalı veya reklam panolarıyla örtülü olmasının üzüntü verici olduğunu ifade etti.
Mimarsız Yapılar ve İlginç Keşifler
Çalışma sırasında mimarı olmayan yapılara da rastladıklarını belirten Ünsal, sergide yer alan ilk Atleks binasının çizimlerinin, avukat Ümit Süleyman’ın katibi tarafından yapıldığını bu araştırmayla öğrendiklerini paylaştı.
Sergide ayrıca şu önemli yapılar yer alıyor
- İplik Pazarı’ndaki Eski Türk Cemaat Meclisi binası
- Çağlayan’da Abdullah Onar tasarımı Hüseyin Sarper Evi
- Sur içinde yine Abdullah Onar imzalı Müride Fikri Alkan Evi
- Ahmet Vural Behaeddin tasarımı Kuruçeşme Konutları
- Abdi Çavuş’taki eski genel hastane
- Çağlayan Gazinosu
- Adem Kader’in eski tekstil fabrikası
- Eski Lefkoşa Kız Lisesi ve Saray Otel
Tarihi Yanılgılar ve Ortak Geçmişin İzleri
Araştırma sürecinde bazı tarihi yanlış bilgilerin de düzeltildiğini aktaran Ünsal, İplik Pazarı’ndaki Eski Türk Cemaat Meclisi binasının Saray Otel’in mimarları tarafından tasarlandığı yönündeki yaygın inanışın doğru olmadığını teyit ettiklerini belirtti. Evkaf arşivlerine göre bu yapının, Türkiye’deki vakıflar idaresinde görev yapmış üç Türk mimar tarafından en başından bir iş hanı olarak tasarlandığı ortaya çıktı.
Ayrıca, kuzeyde kalan ve Kıbrıslı Rum mimarlar tarafından tasarlanan binalar ile güneyde yer alan Kıbrıslı Türklere ait ancak Rum mimarlara sipariş edilmiş yapılar da gün yüzüne çıkarıldı. Çağlayan’daki Boyacı Apartmanı (Mimar Lucas Hadjilucas) ve Münir Bey Apartmanı (Mimar Panayiotis Stavrinides) bu ortak üretimin en güzel örnekleri arasında gösterildi. Güneydeki ünlü Regina Sineması’nın planlarına ulaştıklarında büyük heyecan duyduklarını belirten Ünsal, bu binanın kentin ilk klimalı ticari yapılarından biri olduğunu arşiv belgeleriyle kanıtladıklarını söyledi.
Korumak İçin Güçlü İş Birliği Şart
Özlem Ünsal, modern mimarlık mirasının korunabilmesi için her iki taraftaki meslek odaları, belediyeler, arşiv merkezleri ve kültür kurumları arasında daha güçlü iş birlikleri kurulması gerektiğinin altını çizdi. Nitelikli araştırma olmadan etkili koruma politikalarının üretilemeyeceğini belirten Ünsal, kente sahip çıkabilmek için ortak bir kabul zemini oluşturulmasının hayati önem taşıdığını sözlerine ekledi.
